طرح کهاب

کهاب

طرح کهاب طرحی برای صرفه جویی اقتصادی در مصرف سوخت است که با اهداف زیست محیطی پایه گذاری شده. کهاب (VRS) مخفف عبارات کاهش، هدایت، انتقــــال و بازیافت بخار بنزین می باشد. هدف اصلی این طرح کاهش از دست رفتن بخار بنزین در مراحل مختلف سوختگیری است و هم اکنون بدست شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در حال اجراست.

جهت کاهش تبخیر بنزین در اثر «تبخیر تنفسی»، با استفاده از مخازن سقف شناور جهت نگهداری بنزین در انبارهای نفت و آب بند نمودن آنها، عملاً حجم مؤثر تماس بین مایع و بخار به حداقل ممکن رسیده و تلفات اشاره شده به شدت کاهش می‌یابد (کمتر از 1%). بنزین موتور ترکیبی از هیدروکربنهای نفتی اعم از پارافینها، اولفینها و آروماتیکها با مشخصات فیزیکی تقریبی (چگالی 76/0 کیلوگرم/لیتر، وشکسانی: 1cst در 20- درجه سانتی گراد  و نقطه انجماد: 60- درجه سانتی گراد تا 70- درجه سانتی گراد) می باشد. ترکیبات بنزین دارای نقطه جوش متفاوت (در محدوده 30 درجه سانتی گراد تا 225 درجه سانتی گراد) بوده و عناصری مانند بوتان و پنتان موجود در آن اساساً در شرایط محیطی بصورت گاز می باشند. مجموع شرایط فوق پدیده‌ای به نام «تبخیر بنزین» را بوجود می آورد که بعنوان یک منبع آلاینده مهم تلقی می گردد.

جهت جلوگیری از انتشار و هدایت بخار بنزین در اثر «تبخیر عملیاتی» با توجه به آن که در زمان بارگیری نفتکش‌ها، به ازای حجم مایع وارد شده به تانکر، همان حجم بخار به اتمسفر رانده می شود (بالانس حجمی)، لذا در این راستا، طی طراحی انجام شده در ساختار بازوهای بارگیری (TL) از ورود بخار بنزین به اتمسفر جلوگیری گردیده و به سمت واحد بازیافت (VRU) هدایت می گردد.

با توجه به آن که ترکیبات هیدروکربنی، سمی و فرار بوده و تمایل زیادی در جهت ترکیب با عناصر و مواد دیگر دارند، انتشار آنها در محیط، ترکیبات جدیدی را بوجود آورده و همچنین اثرات نامطلوب فیزیولوژیکی، زیست محیطی و اقتصادی را به دنبال خواهند داشت.

به منظورکاهش، عدم انتشار و هدایت بخار بنزین حاصله در جایگاه‌های عرضه سوخت با ایجاد یک خط برگشت بخار مابین مخازن زیرزمینی جایگاه  و مخزن نفتکش، از خروج بخار بنزین مخازن جایگاهها در زمان تخلیه نفتکش به اتمسفر جلوگیری و با اشـــــاره به اصل «بالانس حجمی» بخار موجود  به سمت نفتکش هدایت گشته که عملاً یک مرحله تولید بخار از بین می رود. (Stage I)

همچنین به منظور جلوگیری از انتشار بخار موجود در باک خودروها به اتمسفر (در زمان سوختگیری)، طرحی در دست بررسی بوده که با بهره جستن از نازل‌ها، شلنگ‌ها و ادواتی خاص، بخار متصاعده از باک خودرو را به سمت مخازن ذخیره زیرزمینی جایگاه هدایت می نماید. (Stage II)

ترکیبات عالی فرار ناشی از تبخیر بنزین "Volatile Organic Compounds) "VOCs) برای سلامتی انسان مخاطراتی را ایجاد کرده که با توجه به نحوه تماس آنها با بدن انسان، اثرگذاری متفاوتی را در بر خواهند داشت. از جمله می‌توان به عکس‌العمل سیستم مرکزی اعصاب مانند: (گیجی، سردرد و از دست دادن حافظه کوتاه مدت)، تحریک چشم، بینی و گلو، تاثیر بر روی سیستم تنفسی، جهش ژنیتکی و در نتیجه تولد نوزادان نارس اشاره نمود.

در راستای بررسی عملکرد سیستماتیک کنترل بخار بنزین، با اندازه گیری میزان (VOCs) جایگاه‌ها، مشاهده گردید که قبل از اجرای طرح Stage I میزان آلایندگی تقریباً معادل 1100 ppm بوده، لکن پس از اجرای آن، این میزان به 001/0 پی پی ام کاهش یافته است. این در حالی است که حد مجاز استاندارد جهانی برای آن حدوداً 35 ppm در نظر گرفته شده است.

انتشار آلاینده‌هـای ناشی از «تبخیر بنزین» در اتمسفــــر، اثرات مخرب زیست محیطی را در برداشته که عبارتند از: ایجـــــــاد «بارانهای اسیدی»،   ایجاد پدیده «مه دود» فتوشیمیایی، ایجاد «تغییرات اقلیم جهانی» (مانند افزایش دمای کره زمین و آسیب رساندن به لایه ازن).

با در نظر گرفتن استحصال بخار بنزین (که تقریباً برابر 5/1 لیترمایع از هر 1 مترمکعب بخار اشباع می باشد) و الگوی مصرف بنزین در ایران، در سال 1386 حدود 22 میلیارد لیتر بنزین مصرف و از آن مقدار، با توجه به سه بار تولید بخار در طی مراحل بارگیری و انتقال آن، حدود 98/550/000 لیتر بنزین تبخیر گردید. حال با در نظر گرفتن بهای واقعی بنزین در سال 86 (حدوداً 5300 ریال جهت هر لیتر) مشاهده می‌گردد که نه تنها مبلغی در حدود 520 میلیارد ریال در سال از طریق تبخیر بنزین تلف گردیده، بلکه بررسی‌ها نمایانگر ایجاد صدمات زیست محیطی و فیزیولوژیکی آنها   با هزینه‌ای بیش از 200 میلیارد تومان در سال بوده است.

با توجه به محدوده فعالیت شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران در خصوص: دریافت، ذخیره سازی، بارگیری، انتقال، تحویل در مجاری عرضـــه و ارائه بنزین به خودروها، مکان های تولید و انتشار بخار عبارتند از:

انبارهای نفت، نفتکشها و جایگاه های عرضه سوخت که در این راستا نحوه انتشار آن به دو صورت «تبخیر عملیاتی» و «تبخیر تنفسی» صورت می پذیرد.

«تبخیر عملیاتی» در حین رسید، ارسال و انتقال بنزین، میان مکانهای فوق الاشاره و «تبخیر تنفسی» در زمان نگهداری بنزین در مخازن ذخیره به واسطه تغییرات دمای شبانه روز رخ می دهد.

پس از جمع‌آوری بخارات منتشره از باک خودروها و مخازن زیرزمینی جایگاه و هدایت آن به سمت نفتکش، نفتکش جهت سوختگیری مجدد به انبار نفت مراجعه نموده که با بهره جوئی از طرح تکمیلی بازوهای بارگیری، بخار بنزین جهت استحصال به واحد بازیافت بخار (VRU) جهت استحصال مایع بنزین از بخار منتقل خواهد شد.

این واحد با بهره جستن از شیوه های مختلفی مانند: «شیوه تبریدی»، «شیوه غشایی» و «شیوه کربن فعال» از هر «یک متر مکعب بخار اشباع» حدود 5/1 لیتر بنزین را استحصال خواهند نمود.

 اکنون با توجه به میزان تبخیر بنزین در سال 1396، در صورت استحصال آن می توان از هدرروی مبلغی حداقل معادل 520 میلیارد ریال در سال جلوگیری نمود که با توجه به جلوگیری از صدمات زیست محیطی و فیزیولوژیکی ناشی از انتشار بخـــــــار بنزین بیش از 250 میلیارد تومان در سال صرفه جویی ریالی را موجب خواهد شد. هزینه اولیه تجهیزات و تاسیسات مورد نیاز جهت فرایند فوق حدود 90 میلیارد تومان برآورد گردیده و سالانه بالغ بر 4 میلیارد تومان هزینه نگهداری و تعمیرات آن می باشد که در مجموع اجرای «طرح کهاب» را نه تنها دارای توجیه اقتصــــادی، بلکه دوستــــدار محیـــط زیست معرفی می نماید.

 

دیسپچینگ

شروع سیستم های مدرن جمع آوری اطلاعات و کنترل (supervisory control and data) که امروزه در ایران از آن با نام دیسپاچینگ یاد می شود .گستردگی شبکه نفت و گاز ، اعم از فرآیند تولید ، انتقال و توزیع و نیز اهمیت دقت در کنترل میزان تولید ، توزیع و مبادلات ، استفاده از سیستم دیسپچینگ را بیش از پیش ضروری می کنئ . با در اختیار داشتن چنین سیستم هایی می توان به آسانی و با سرعت و قابلیت اطمینان بالا ، همه عملیات لازم از قبیل نمایش و انتقال اطلاعات ، تشخیص موثر و ردیابی خطاهای بوجود آمده را بررسی و کنترل کرد . امروزه دیسپچینگ الزامی حیاتی برای نظارت بهتر و مدیریت کارآمد معرفی می شود . دیسپچینگ با دسترسی به اطلاعات دقیق ، سریع و کافی از همه بخش های تولید ، انتقال ، توزیع و مصرف و با بهره گیری از نرم افزار های تحلیلی برای پردازش اطلاعات ، اتخاذ تصمیمات مدیریتی در سطوح مختلف را با دقت و سرعت بالا انجام پذیر خواهد کرد . دیسپچینگ  نه تنها ابزاری موثر در مدیریت خطاهای بوجود آمده در سیستم و اصلاح به موقع آن است ، بلکه با استفاده از آن می توان به برنامه ریزی بهینه در تولید ، کاهش تلفات و شناسایی منابع هدر رفتگی و توازن در عرضه و تقاضا دست یافت .